Ukuveliswa kweenkuku eLimpopo kwafumana inkxaso enkulu ngokuvulwa kweNorthroost Hatchery eMakhado. Isakhiwo sale mihla, esitsha esinokuvelisa amantshontsho asemgangathweni anosuku ubudala angama208 000 ngeveki, iNorthroost lilinge elidibeneyo eliphakathi kosomashishini wasekuhlaleni uClive Tigere waseKC Hatchery, Country Bird Holdings (CBH) naseBushvalley Chicken.
“Oku kuzise utshintsho olumandla kumafama eenkuku zenyama aseLimpopo awayengazange ngaphambili akwazi ukufikelela kwimithamo elolo hlobo engatshintshatshintshiyo yomgangatho ophakamileyo wokuveliswa kwamantshontsho anosuku ubudala,” utsho uTigere. “Uqoqosho lwasekuhlaleni luya kuzuza; imisebenzi emininzi inokudalwa, yaye nemarike engekho sesikweni inokukhula.”
Oweqoqo eliyintloko yezolawulo yeCBH uBrendon de Boer ucacisa ukuba iCBH ithengisa amaqanda asele eqhanyisiwe eArbor Acre, iTigere ibeka esweni yonke inkqubo yoqanduselo lwamaqanda, yaye iBushvalley ithatha ipesenti enkulu yamantshontsho anosuku olunye ubudala.
Wongeza ngelithi esi sakhiwo sakhiwa saza saxhaswa ngotyalomali olungamaR56 ezigidi. “UClive waphumelela ukufumana igranti yeIDC, yaye sayiqalisa inkqubo yokwenza isicelo kwisithuba esingangonyaka odlulileyo, kodwa inkxasomali karhulumente isoloko ithatha ixesha yaye sasingafundi kubambezela. Ngoko ke, Phakathi kweCBH neBushvalley sagqiba ekugqibeni sifumane inkxasomali yesikhawu ukwenzela ukuba sikwazi ukuqhubeka ngolwakhiwo.”
Igranti yakwaTigere ekugqibeleni yafika kwangethuba kule nyanga.
Ibhetshi yokuqala yamaqanda aqhanyisiweyo wenziwe ngowama24 Agasti aqanduselwa ngowe14 Septemba, kwaba ngolo hlobo kuqalisa umjikelo apho iibhetshi ezimbini ngeveki ziyaqanduselwa, kwiintsuku eziliqela ukusuka kolunye. Ukuza kuthi ga ngoku, uTigere ugcine umyinge ogqwesileyo wokuqanduselwa kwamaqanda ongaphaya kwama90%, yaza kwiveki edlulileyo inani lilonke langaphaya kwesigidi samantshontsho anosuku olunye ubudala aye aziswa kwimarike yokufuywa kweenkuku zenyama yaseLimpopo.

Eli linge lobambiswano lwaba sisiphumo esonwabisayo sentlanganiso eyayiqhubeke kwiminyaka emihlanu edlulileyo xa uTigere waye wathethana neSouth African Poultry Association ukufumana uncedo ngeprojekthi yezophando. ITigere iwuyekile umsebenzi wezoshishino lwequmrhu eMcKinsey ukuze igxininise kwishishini elisakhulayo lofuyo lweenkuku emva ekhaya eMakhado.
Waye waqaphela izehlo ezixhaphakileyo zeenkuku ezilahliweyo ezenzeka eLimpopo, nesiphumo esingekho sihle esibangelwe koku kwishishini leenkuku elingekho sesikweni, nalapho amafama ommandla angakwaziyo ukukhuphisana neenkuku ezilahlelwa apha zisuka kwamanye amazwe ezizalise imarike. Waye waziswa kwiCEO yaseCBH owathi, ukuphendula, waqhagamshelana namahlakani wakhe aseBushvalley eseTzaneen ukubazisa koosomashishini abaselula abasekuhlaleni.
Umfama uza necebo…
Ukufumana amaqanda aqhanyisiweyo omgangatho othembekileyo yayilidabi elithe rhoqo eTigere, yaza yathi mhla iCBH yavumayo ukuthengisa amaqanda amaninzi njengoko ayefuneka, walitsibela eli thuba. Akazange atyhafiswe yinyaniso yokuba kwakufuneka ayokuthatha amaqanda eLichtenburg emNtla Ntshona, athabathe uhambo lokuya nokubuya oluziiyure ezili16 ukusuka eMakhado qho ngeveki.
“Oku kubonelelwa ngokuthe rhoqo ngamaqanda asemgangathweni ophezulu kwalitshintsha ishishini lam,” utsho uTigere.
“Ukufumana amaqanda abhetele kakhulu kwathetha into eyayilindeleke ngakumbi, eliqondo eliphezulu lokuqanduselwa kwamaqanda, yaye ngoku iKC Hatchery yayinako ukwenza isigqibo nabathengi sokubathengisela iinkuku ngokuthe rhoqo nto leyo eyayibavumela ukuba babe neshishini unyaka wonke.”
Ngo2020, iKC Hatchery yayithengisa malunga nama19 000 wamantshontsho anosuku ubudala qho ngeveki, yaye uTiger wayesele eqalisile ukuxoxa ngamalungiselelo asesikweni kunye neCBH kwaneBushvalley. UDe Boer wayesoloko ekhangela amathuba okuqhubela phambili inkqubo yotshintsho yenkampani yakhe ngokungqinelana nesicwangciso esiphambili sokufuywa kweenkuku, yaye iKC Hatchery yayiyilungiselele yonke into. Ilinge elidityanisiweyo laye lenziwa ngokusesikweni ekugqibeleni.
“Ukutshintsha ishishini lokufuywa kweenkuku njengoko isicwangciso esiphambili sifuna, siyakholwa ukuba iiprojekthi ezininzi ezinjengale ziyafuneka, ezaye zadityaniswa kuba kwakukho intsebenziswano phakathi kukarhulumente, abavelisi bokudityanisiweyo kwanetalente kwezoshishino, utsho uDe Boer.
“Kukho umngeni ekufumaneni ezo projekthi ziluqilima ezinamandla aqaphelekayo kwiindawo zasemaphandleni, kodwa zikhona, yaye ukusebenzisana neIDC ukuziqwalasela yindlela yokuvulela iimarike ezintsha kwanokukhulisa eli shishini. Ndiyathemba ukuba ndingafumana iiprojekthi eziluqilima ezininzi ezinjeNorthroost, kwakunye nexabiso elingqinelana namalungiselelo okuziswa kweenkonzo ukusuka kwiindawo zoqanduselomaqanda ukuya kutsho ekusetyenzweni kwazo, apho oosomashishini basekuhlaleni abanamandla banokuxhotyiswa ngezakhono banikwe inkxaso.”

Imigangatho yehlabathi ngokubanzi
Indawo yoqanduselomaqanda entsha yakhiwa injongo isekwandeni, yaye iziseko zophuhliso ziya kulungelelaniswa kwixesha elizayo ukuba ziphindaphinde amandla ezinawo ngoku. Izinto zokusebenza zoqanduselomaqanda zale mihla zathengwa kumazwe angaphandle, imithombo yamanzi yaye yakhiwa, kwaza kwafakelwa iijenereyitha ukugcina iinkqubo ziqhubeka kwimeko kacimicimi wombane.
“Yonke into ekweli ziko ichaza okusemgangathweni, nokuhambelana mbo nemigangatho yamazwe ngamazwe,” utsho uTigere, obesoloko esebenza ngokuzijula ijacu ukususela ukuba iNorthroost yafumaneka ngeintanethi, ukuqinisekisa ukuba unabathengi kumntu ngamnye kumantshontsho amalunga ne100 000 aqanduselwa kabini ngeveki.
“Bekusoyikeka ngamanye amaxesha, ingakumbi xa umthengi osisigxina ephungula iodolo yakhe ngesiqingatha, uzibuze ukuba ingaba kuya kwenzeka ntoni ngamantshontsho ali10 000 angaphezulu. Kodwa siyayifumana indlela yethu yokwenza izinto ngale manani matsha, makhulu, yaye ngethamsanqa iBushvalley inawo amandla okuthatha amantshontsho angaphezulu ukuba sinentlekele!”
Ngokumalunga neBushvalley ezinze eTzaneen, ukuba kufutshane kweNorthroost kongezelela uncedo yaye kwenza ukuba babe nako ukubonelela ngezolawulo lwemihla ngemihla kunye nenye inkxaso kuTigere.
I-CEO Ian Preece uthi, “INorthroost izifezekisa zonke iimfuneko zethu – ilithuba lezoshishino elilungileyo, isivumela ukuba sifake igalelo kutshintsho lwezoshishino, yaye izalisa isikhewu esiyinene sabavelisi beenkuku bazo zonke iindidi eLimpopo. Nkqu nanjengomvelisi wendibanisela onezibonelelo zoncedo ezininzi siyaxhamla ekufumaneni rhoqo amantshontsho akumgangatho ophezulu kwalapha kufutshane.”
Ngokubhekisele kuTigere kunye nabathengi bamafama akhe basekuhlaleni, iNorthroost imele Ikamva eliqaqambileyo elitsha. “Amafama aseLimpopo ngoku anako ukukhulisa amantshontsho asemgangathweni ngobuchule, ngaphandle kweendleko zezothutho eziphezulu ekungenwa kuzo ngokubanzi xa kuziswa amantshontsho asuka kumakhulu ngamakhulu eekhilomitha,” utsho. “Njengokuba iindleko zabo zisehla, zifikeleleka kangangoko, bakhulisa amashishini abo, badale imisebenzi yabo ngaphezulu, size sibe nako ukubona impendulo encomekayo isanda ngokwanda kumjikelezo wayo.
“Ishishini leenkuku elingekho sesikweni livamise ukuqhubeka ngaphandle kwakunikwa ngqwalaselo, kodwa limele ithuba elininzi lokukhula nokwenziwa kobutyebi kwimimandla emininzi yeli lizwe apho kukho amanye ambalwa amathuba omsebenzi. Siyathemba ukuba umzekelo wethu unokusebenza njengomfuziselo urhulumente anokuwusebenzisa ukwenza ukuba oku kwenzeke nakwabanye oosomashishini ngokunjalo, ukwenzela ukuba utshintsho lukwazi ukwenzeka ngokusebenziselanayo,” utsho uTigere.
Tyikityela ukufumana uMzansi Today: Vakalisa iimbono zakho ngeendaba kunye nezinto ezenzeka kuthungelwano lokuxatyiswa kweziveliso ezisiwa kubathengi.






