Ukuthengisa nokulima ukutya yinto ayiqhelileyo umlimi wemifuno emva kwendlu nokwangumfuyi weenkuku uNomahlubi Kinana. Unina, uNontsha, wayengumthengisi wasesitratweni owayethengisa amaqanda neenkuku ezihleliyo ukondla abantwana abahlanu bakhe. Zange ibe yinto emothusayo uKinana xa wafumanisa ukuba wayefuze umoya kanina wokusebenzela ukuziphilisa nokuthanda ukufuya iinkuku.
Xa engasindisi bomi babantu njengomongikazi oqeqeshiweyo oseKapa, uKinana uqhuba ishishini leenkuku nelemifuno emva kowabo eMthatha, eMpuma Koloni.
“Ekugqibeleni, ndiya kuyeka emsebenzini wam ndifudukele eMthatha ukuze ndilawule ifama yam ngokusisigxina, ukwenzela ukuba ndibe lapho nanini na xa ndifuneka,” utsho.
UKinana ufuye amantshontsho waza walima neendidi ngeendidi zemifuno kuqukwa, iminqathe, iitapile, ikhaphetshu, ispinatshi, nebhitruthi, phakathi kwezinye izinto.

Ukusebenzela ukuziphilisa yinto esegazini lakhe
Unina kaKinana wasebenza nzima ukuze abe nemali anokuziphilisa ngayo emva koqhawulomtshato, wathengisa nemifuno ephuma kwigadi encinane yakhe kubathengisi basesitratweni kwindawo ahlala kuyo.
Le nkokeli ingumntu obhinqileyo idla ngokubandakanya uncedo lwabantwana bayo ukuthengisa imifuno. Ukuthengisa ukutys ezitratweni emva kwesikolo nangeempelaveki kuko okwakubonisa ukuba ngaba babeya kuphinda basifumane phi isidlo esilandelayo, uKinana utsho.
Lo gama ubomi babungumngeni, unina kaKinana wasebenza nzima eqhuba ishishini lokulima imifuno lakhe de waba nako ukuthenga iploti encinci yomhlaba kufutshane nendlu yakhe. Oku kwanda kwabanceda ekwandiseni iintlobo ngeentlobo zemifuno ababe nako ukuzithengisa.
UKinana uthi isivuno sokuqala sabo sasisininzi. Baye bathengisela uBoxer Super Store eMthatha, abathengisi basezitratweni noosomashishini abakufutshane.
“Ukukuthengisa [ukutya] ezitratweni kwakuyolisa kuba yayikukuphela kwento endandiyazi.”
Ukuza kuthi ga namhlanje, uyakuthakazelela ukuba nolwazi lokuba ngumfama ukwenza ifethelayiza, nokuzama iinkqubo ezintsha zokunkcenkceshela kunye nokususa ukhula.
Indlela yokufumana iingcambu zakho
Njengomntwana, injongo yobomi bonke kaKinana yayikukuzenzela igama kwilizwe lezoshishino. Unina, nakuba kunjalo, wayefuna okungaphezulu ngaye waza waphembelela isigqibo sakhe sokuba ngumongikazi.
“Ndaye ndenza izifundo zokuba ngumongikazi kwiminyaka engaphambili ngowama2013, yaye ndasazi ngelo xesha ukuba ukuba ngumongikazi yayingeyonto endandiyithanda. Iiyure ezinde nomgama ukusuka kusapho lwam zizinto ezo ekunzima kakhulu ukuzinyamezela.”
Emva kweminyaka esithoba yomtshato, uKinana wanikezela wabuyela ekhaya ukuzokuqalisa okuyimbali yosapho lwakhe.
“Siodola phakathi kwe100 nama200 amantshontsho kumjikelo ngamnye. Sukube enosuku olunye kuphela xa efika apha. Emva kokuwakhathalela ukuya kutsho kwiiveki ezintandathu, siye silungiselele ukuwathengisa. Kuthatha iiveki ezintandathu ezipheleleyo zokuwakhathalela.”
Ukufuya amantshontsho kuyinkohla kuba anobuntununtunu kuguquko lwamaqondo obushushu, ukufuma, ukukhanya, nomoya obandayo onyebelezayo ogulisa iinkuku.” UKinana uthi uodola ngaphezulu kokuba efuna ukwenzela nje ukuba akhuseleke, ukulungiselela ukuba ukuba ngaba amanye awo ayafa, uya kuba esenawo ngokwaneleyo.
“Kwiiveki ezimbalwa zokuqala zobomi bawo, amantshontsho anobuntununtunu ngokugqithisileyo. Abuthathaka kakhulu kangangokuba izifo zinwenwa lula kakhulu kuwo. Iindlela zokuwatyisa ezingonelanga ngamanye amaxesha zinokugxekwa.”
Ukukhuthazwa luthando lukamama

Ukubuyela kwakhe ekhaya uKinana emva koqhawulomtshato, wafumanisa ukuba unina uyaluphala, yaye ngenxa yokuba wayenentshisakalo yokuba ngumfama, kwaba yinto efanelekileyo ukuba angene kwiibhutsi zikanina ezazizele udaka.
Olu hambo aluzange lungabi nayo imingeni yalo. Iploti yakhe encinane yesiveliso isoloko ilixhoba lobusela nokonakaliswa ngabantu basekuhlaleni kwakhe. Ngaphandle koko, uKinana uqhubela phambili lide libe yinyaniso iphupha lakhe lokuba ngumfama osisigxina.
“Akubangakho lula ukufunda ukuba ngumfama, kodwa umama wam wawenza loo mava ukuba abe ngawonwabelekayo. Ndafikelwa kukuwuthanda umsebenzi wokuba ngumfama ngokumalunga noko.”
Njengoko ishishini likhula, uzimisele ukufumana iindlela ezintsha zokwenza ishishini lakhe lokuba ngumfuyi liqhube ngobuchule kakhulu.
“Ndicinga ngokuqalisa inkqubo yokunkcenkceshela ngokungcozisa amanzi kancinane, ukutyala iitapile zethu ngeengxowa ngenxa yokunqongophala komhlaba, nokuthenga indawo yokukhulisela izityalo ezifuna ukhuselo kwimozulu (greenhouse) ukukhusela isiveliso sethu kwilanga nakwiziphango.”
UKinana wayesoloko enqwenela ukudala amathuba omsebenzi ukulungiselela uluntu lwasekuhlaleni kwakhe. Uceba ukuthenga iploti enkulu yomhlaba ukudala amathuba angaphezulu kuluntu lwasekuhlaleni kwakhe.
KWAKHONA FUNDA MALUNGA NOKU: Umsebenzi oncedisa ekhaya ufumana ubuhle bokulima ukutya








